ΑΝ ΠΕΘΑΝΕΙΣ ΠΡΙΝ ΠΕΘΑΝΕΙΣ, ΔΕ ΘΑ ΠΕΘΑΝΕΙΣ ΟΤΑΝ ΠΕΘΑΝΕΙΣ

(ΠΑΡΟΙΜΙΑ ΟΡΘΟΔΟΞΩΝ ΜΟΝΑΧΩΝ)

Παρασκευή, 24 Μαρτίου 2017

Ο άγιος Ιωσήφ ο Μνήστωρ ως προστάτης άγιος των απατημένων συζύγων (ανδρών & γυναικών)...



Με την ευκαιρία του Ευαγγελισμού της Θεοτόκου, επιτρέψτε μου μια αναφορά σε μια κάπως αγνοημένη πτυχή της εγκυμοσύνης της Παναγίας και της ενανθρώπησης του Ιησού Χριστού.
Ο άγιος Ιωσήφ ο Μνήστωρ, ο αρραβωνιαστικός και κατόπιν (σύμφωνα με το Νόμο) σύζυγος της Θεοτόκου, ως γνωστόν, όταν πληροφορήθηκε την εγκυμοσύνη Της, αρχικά πίστεψε ότι η αρραβωνιαστικιά του τον απάτησε. Όμως, όπως αναφέρει το κατά Ματθαίον ευαγγέλιο, "επειδή ήταν δίκαιος" (δηλαδή καλός, ενάρετος, όπως έχει επισημανθεί ότι σημαίνει η λέξη "δίκαιος" εδώ) και δεν ήθελε να τη διαπομπεύσει, αποφάσισε να τη διώξει κρυφά.
Τότε όμως του εμφανίστηκε ο άγγελος, ο οποίος του αποκάλυψε ότι η σύλληψη του μωρού προέρχεται από το Άγιο Πνεύμα και όχι από άνδρα.

Άραγε, αν ο άγιος είχε εξοργιστεί και φερθεί άσχημα στη Θεοτόκο, θα του εμφανιζόταν ο άγγελος;
Πάντως, η ενάρετη στάση του, κατά τη γνώμη μας, τον κάνει άξιο να θεωρηθεί προστάτης άγιος των απατημένων συζύγων: δεν θέλησε να εκδικηθεί κάποιον πληγωμένο εγωισμό του, αλλά νοιάστηκε για εκείνη, που νόμιζε πως τον είχε απατήσει!
Ναι, μια χριστιανική στάση είναι αυτή απέναντι στη συζυγική απιστία, στάση αντάξια ενός αγίου, αντάξια των χριστιανών. Μια πρόκληση και πρόσκληση για όλους και όλες μας.

Το ότι ο άγιος μπορεί να θεωρηθεί προστάτης των απατημένων συζύγων, ανδρών και γυναικών (δεν είναι καθιερωμένος ως τέτοιος, απλώς εδώ εκφράζουμε τη δική μας άποψη), σημαίνει δύο πράγματα: προστάτης άγιος κατά της συζυγικής απιστίας και προστάτης άγιος για τους απατημένους συζύγους, άντρες και γυναίκες, που θέλουν ν' αγωνιστούν να συγχωρήσουν τον ή την σύζυγο που τους απάτησε.
Ναι, υπάρχει και αυτός ο δρόμος, ο δρόμος της συγχώρεσης, ο χριστιανικός δρόμος. Και μάλιστα η τελειότητα αυτού του δρόμου, να συνεχίσει κάποιος ή κάποια να είναι παντρεμένος / -η με τον ή την σύζυγο που απατά.
Αδιανόητο, ε; Μα γι' αυτό ακριβώς εκλεκτό. Κατά τον κόσμο σκάνδαλο και μωρία, κατά Χριστόν αγάπη και αγιότητα.
Ευλογημένος όποιος το επιθυμήσει και το παλέψει. Ας έχει τη βοήθεια όλων των αγίων, και του αγίου Ιωσήφ του Μνήστορος και του (αληθινά απατημένου) αγίου Παύλου του Απλού, του μεγάλου ασκητή, που έκανε ακόμη και τον άγιο Αντώνιο να θαυμάσει!

Η ΣΙΩΠΗΛΗ ΠΑΡΟΥΣΙΑ ΤΟΥ ΙΩΣΗΦ

π. Βασιλείου Ι. Καλλιακμάνη
Ιερά Μονή Τιμίου Προδρόμου Καρέα (από εκεί η 1η εικόνα)

Εικ. από εδώ
α) Ἐὰν εἶναι ἀληθὲς ὅτι ἡ γλώσσα τοῦ μέλλοντος αἰῶνος θὰ εἶναι ἡ σιωπή, τότε ὁ Ἰωσήφ, ὁ Μνήστωρ τῆς Παρθένου, εἶναι τύπος τοῦ ἀνθρώπου τοῦ μέλλοντος αἰῶνος.

Στὰ εὐαγγέλια δὲν διασώζεται κανένας λόγος του, δὲν ἀναφέρεται καμιὰ συνομιλία του. Περιγράφονται μόνο οἱ σκέψεις του καὶ οἱ ἐνέργειές του. Προσεγγίζει τὸ μυστήριο τῆς ἄφατης κένωσης τοῦ Υἱοῦ καὶ Λόγου τοῦ Θεοῦ μὲ δέος, περίσκεψη καὶ σιωπή. Κι ὅταν λογισμοὶ ἀμφιβολίας τὸν κατακλύζουν, κι ὅταν ἡ ταραχὴ τοῦ προξενεῖ ἀνυπόφορο ψυχικὸ πόνο, τότε μιλάει ὁ οὐρανός.

β) Ἀλλὰ ἂς πάρουμε τὰ πράγματα ἀπὸ τὴν ἀρχή. Ὁ Ἰωσὴφ ἐπιλέχθηκε στὸ κατώφλι τοῦ γήρατός του νὰ γίνει προστάτης καὶ φύλαξ τῆς Παρθένου. Ὅμως στὴ διάρκεια τῆς μνηστείας, Ἐκείνη βρέθηκε ἔγκυος «ἐκ Πνεύματος Ἁγίου». Τὸ γεγονὸς αὐτὸ τοῦ προκάλεσε ἀμφιβολίες καὶ τὴν θεώρησε «κλεψίγαμο». Σύμφωνα μὲ τὸν ποιητὴ τοῦ Ἀκαθίστου ΄Ὕμνου: «Ζάλην ἔνδοθεν ἔχων λογισμῶν ἀμφιβόλων, ὁ σώφρων Ἰωσὴφ ἐταράχθη».

γ) Ἡ ταραχὴ αὐτὴ «μεταφράζεται» μὲ γλαφυρὸ καὶ δραματικὸ τρόπο ἀπὸ ἄλλο ὑμνωδό: «Τάδε λέγει Ἰωσὴφ πρὸς τὴν Παρθένον· Μαρία, τί τὸ δράμα τοῦτο, ὅ ἐν σοί τεθέαμαι; Ἀπορῶ καὶ ἐξίσταμαι, καὶ τὸν νοῦν καταπλήττομαι. Ἀντὶ τιμῆς, αἰσχύνην· ἀντ’ εὐφροσύνης, τὴν λύπην· ἀντὶ τοῦ ἐπαινεῖσθαι, τὸν ψόγον μοὶ προσήγαγες. Οὐκ ἔτι φέρω λοιπόν, τὸ ὄνειδος ἀνθρώπων· ὑπὸ γὰρ ἱερέων ἐκ τοῦ ναοῦ ὡς ἄμεμπτον Κυρίου σὲ παρέλαβον· καὶ τί τὸ ὁρώμενον;».

δ) Ὅμως παρὰ τοὺς λογισμούς, ἐπειδὴ ὁ Ἰωσὴφ ἦταν εὐσεβὴς καὶ δίκαιος, δὲν θέλησε νὰ διαπομπεύσει τὴ Μαριάμ. Ἀποφάσισε νὰ διαλύσει τὸν ἀρραβώνα χωρὶς ἐπίσημη διαδικασία. Τότε ἀκριβῶς ἐμφανίστηκε στὸν ὕπνο του ἄγγελος Κυρίου καὶ τοῦ εἶπε: «Ἰωσήφ, ἀπόγονέ τοῦ Δαβίδ, μὴ διστάσεις νὰ πάρεις στὸ σπίτι σου τὴ Μαριάμ, γιατί τὸ παιδὶ ποὺ περιμένει προέρχεται ἀπὸ τὸ Ἅγιο Πνεῦμα. Θὰ γεννήσει γιό, καὶ θὰ τοῦ δώσεις τὸ ὄνομα Ἰησοῦς, γιατί αὐτὸς θὰ σώσει τὸ λαό του ἀπὸ τὶς ἁμαρτίες του» (Ματθ. 1, 20-21).

ε) Ὁ Ἰωσὴφ εἶναι μοναδικὸ πρόσωπο, διότι ἀκολούθησε τὴν ὁδὸ τῆς καρδιᾶς καὶ ὄχι τὴν αὐστηρότητα τοῦ νόμου. Χαρακτηρίστηκε δίκαιος, παρότι δὲν ἔμεινε προσκολλημένος στὸν παλαιὸ νόμο, τὸν ὁποῖο ὑπερέβη συνεργώντας στὸ ἔργο τῆς χάριτος. Ἔγινε διάκονος τῆς νέας διαθήκης, ὄχι τοῦ γράμματος τοῦ νόμου ἀλλὰ τοῦ Πνεύματος τοῦ Θεοῦ. «Τὸ γὰρ γράμμα ἀποκτέννει, τὸ δὲ πνεῦμα ζωοποιεῖ» (Β’ Κορ. 3, 6). Ἐξάλλου, ἡ χριστιανικὴ δικαιοσύνη βρίσκεται πέρα καὶ πάνω ἀπὸ τὰ ὅρια ὁποιασδήποτε προσκόλλησης στὸ γράμμα τοῦ νόμου.

Παρακαλώ και:

Άγιος Ιωσήφ ο Μνήστωρ, ο προστάτης της Θεοτόκου 
Οι φτηνές αγάπες δεν πάνε στον παράδεισο (αναφορά στην επιδημία της μοιχείας και στη σημασία και την ιερότητα του ορθόδοξου χριστιανικού γάμου)
Ηθικισμός στην Ορθοδοξία; Όχι, ευχαριστώ!
Ένας σύγχρονος απατημένος σύζυγος που αγάπησε πολύ (& άλλοι δύο "άγιοι της διπλανής πόρτας")
Μια σύγχρονη απατημένη ορθόδοξη σύζυγος
Ένα σχόλιο για τους προστάτες αγίους

Επίσης:
Έντγκαρ Άλλαν Πόε: "Ύμνος στην Θεοτόκο"
Η Παναγία των Ελλήνων! (αφιέρωμα)
Σύντομη βιογραφία της Παναγίας 

Ορθόδοξες Παναγίες απ' όλο τον κόσμο  

Η Παναγία των αλκοολικών
Η Παναγία νοσηλεύτρια τραυματιών σε στρατιωτικό νοσοκομείο στην Κριμαία 
Το θαύμα της Παναγίας πάνω στα τζάμια
   
Όταν η Εκκλησία γιορτάζει την εγκυμοσύνη...
ΟΙ ΧΑΙΡΕΤΙΣΜΟΙ ΤΗΣ ΠΑΝΑΓΙΑΣ ΚΑΙ ΟΙ ΝΕΟΙ
Τα «Ακάθιστα Χαίρε» του Αγγέλου και της Εκκλησίας προς την Ανύμφευτη και Θεόνυμφη Θεομήτορα  
"Με τους Χαιρετισμούς παρηγοράμε τη Μάνα Του..." 
Η "ύψωση της Παναγίας"
«Τη υπερμάχω Στρατηγώ» μέλος αρχαίο, ήχος πλ.δ΄ (Άρχων τ. Πρωτ. Λεωνίδας Αστέρης)
Παναγία (ενότητα στο blog μας)

ΕΛΑ ΟΠΩΣ ΕΙΣΑΙ!
ΖΗΣΕ ΠΕΡΑ ΑΠΟ ΤΑ ΟΡΙΑ!
Αυτογνωσία
Ο κόσμος γίνεται διαφορετικός όταν...
Για την αλλαγή των άλλων (Γερόντισσα Γαβριηλία)


Τετάρτη, 22 Μαρτίου 2017

Ο "καπνός" της Εκκλησίας και οι καπνοί του κόσμου!



Ευχή
  

«Κατευθυνθήτω ἡ προσευχή μου ὡς θυμίαμα ἐνώπιόν σου, ἔπαρσις τῶν χειρῶν μου θυσία ἑσπερινή» (Ψαλμός 140, 2). Αυτός ο Κατανυκτικός ύμνος του Ψαλτηρίου, αναμφίβολα δεσπόζει κατά τις προηγιασμένες Θείες Λειτουργίες της Μεγάλης Τεσσαρακοστής. Τόσο ως περιγραφή της πραγματικότητα εκείνης την στιγμή που βιώνεται και ψέλνεται ο ύμνος, όσο ως λειτουργική πράξη γενικότερα, ως μελωδικό, ουράνιο πραγματικά, άκουσμα, περιγράφει την κίνηση της "προς-ευχής", στον Τριαδικό Θεό, την ώρα που θυμιάζει ο Ιερέας και μοσχοβολάει όλος ο Ναός από το άρωμα του θυμιάματος. 

Η κατάνυξη υπό το φώς των κεριών (ιδιαίτερα όταν γίνεται βραδινή ώρα η προηγιασμένη) στη λατρεία Του Θεού, τόσο εποπτικά, όσο και συμβολικά, μας λέει ο ύμνος, όπως ανεβαίνει ο καπνός του θυμιάματος ψηλά, έτσι και οι προσευχές μας, από τα υψωμένα χέρια μας και συνήθως γονατιστή στάση του σώματος, δείχνουν ουσιαστικά, ότι η μόνη μας πίστη και ελπίδα είναι ο Θεός που δέχεται τις αληθινές, με μετάνοια και με ταπείνωση, προσευχές των πιστών.

Η χρήση του θυμιάματος στη λατρεία του Θείου, δεν ήταν κάτι που συναντάμε αποκλειστικά στον Χριστιανισμό. Η Εκκλησία προσέλαβε το θυμίαμα, όπως και πολλά άλλα τελετουργικά, υμνολογικά και αρχιτεκτονικά στοιχεία τόσο από τους Ιουδαίους, όσο και από τους Αρχαίους Έλληνες, οι οποίοι το χρησιμοποιούσαν στις συναγωγές και στις τελετές τους και οι δύο πολιτισμοί αντίστοιχα.
Στο βιβλίο της Εξόδου στο Κεφάλαιο 30 και στους στίχους 34-38, διαβάζουμε ότι ο Θεός δίνει εντολή να αποτελείται και να παρασκευάζεται  το θυμίαμα από 4 συστατικά στοιχεία: α) από σταχτή, β) από όνυχα, γ) από χαλβάνη και δ) από λίβανο. Στις ημέρες μας, έχει επικρατήσει η ονομασία του θυμιάματος, να την λέμε λιβάνι, όμως όπως είδαμε, το λιβάνι είναι ένα από το τέσσερα συστατικά του και δεν είναι πλήρης ο όρος, αφού έτσι αποσιωπούνται τα υπόλοιπα, επίσης απαραίτητα στοιχεία.

Όπως και να το ονομάζουμε πάντως, όλοι οι πιστοί, είτε στην κοινή-ομαδική απόδοση  Λατρείας προς τον Θεό εντός του Ιερού Ναού, είτε στην προσωπική κατ΄ οίκον Εκκλησία του κάθε ενός, στο σπίτι ή στο κελί δηλαδή, έχουν σχεδόν ταυτίσει την προσευχή με την προσφορά θυμιάματος στο Θεό και αποτελεί μία θυσία-δοξολογία προς Εκείνον. Ακόμη και η κοσμική σκέψη και οι άνθρωποι που δεν έχουν συχνή επαφή με την μυστηριακή ζωή της Εκκλησίας, όταν θα συμμετέχουν σε ένα τρισάγιο στο κοιμητήριο ή σε ένα αγιασμό ή ευχέλαιο στο σπίτι ή στο γραφείο ή γενικότερα στον επαγγελματικό χώρο, θα φροντίσουν να έχουν και να χρησιμοποιούν θυμίαμα.

Ακόμη και ένα κοσμικό παλαιό τραγούδι του Χρήστου Κυριαζή,  με τίτλο: "Κάθε δειλινό (Λειβανάκι)", αναφέρει μέσα στο τραγούδι τον εξής στίχο: "σ' άναψα ένα λιβανάκι μύρισε Θεός.."! Σπάνια συναντάμε πιο περιεκτική και συνάμα τόσο εύστοχη φράση για τη σχέση θυμιάματος με τον Θεό, όπως στο συγκεκριμένο στίχο. Πραγματικά το θυμίαμα έχει μεγάλη πνευματική αξία, καθώς  έχει να κάνει αισθητά και με την Χάρη, Ευωδία και παρουσία Του Θεού, στον άνθρωπο και σε όλη την κτίση γενικότερα. Το λέμε πολλές φορές άλλωστε για ανθρώπους που έχουν συνειδητή πνευματική ζωή : "Αυτός μυρίζει λιβάνι..."! Αντίθετα λέμε για κάποιον μη συμβατό με την ζωή της Εκκλησίας: "Αυτός μυρίζει άρωμα κοσμικό και όχι λιβάνι...! "

Η χρήση του θυμιάματος και η πλούσια χρήση του σε όλες σχεδόν ιερές ακολουθίες και μυστηριακές πράξεις εκ των πιστών, του απέδωσε εκ των υστέρων πλούσιο συμβολισμό. Τον πρώτον ήδη τον αναφέραμε είναι η κίνηση της προσευχής που ως θυμίαμα από την γη, ανεβαίνει στο Ουράνιο Ιερό Θυσιαστήριο.   Συμβολίζει επίσης  τις γλώσσες πυρός που εκάθησαν στις κεφαλές των μαθητών κατά την ημέρα της Άγιας Πεντηκοστής. Το δηλωνεί και η σχετική ευχή που λέει ο Ιερέας όταν ευλογεί το θυμίαμα: «Θυμίαμά Σοι προσφέρομεν Χριστέ ὁ Θεός εἰς ὀσμήν εὐωδίας πνευματικῆς, ὁ προσδεξάμενος εἰς τό ὑπερουράνιόν Σου θυσιαστήριον, ἀντικατάπεμψον ἡμῖν τήν χάριν τοῦ Παναγίου Σου Πνεύματος» κ.α. Πάντοτε πάντως το θυμίαμα χρησιμοποιείται από τους Κληρικούς και συνδέεται με τις πιο ιερές στιγμές, της Θείας Λατρείας.


Ας φύγουμε τώρα από τα παραπάνω βιώματα των πιστών και έρθουμε τώρα να δούμε τι βιώματα έχει ο κόσμος στη ζωή του εκτός Εκκλησίας. Είπαμε ότι ο καπνός του θυμιάματος είναι αυτό που υπάρχει μέσα στους ναούς ή το σπίτι. Τι καπνοί υπάρχουν στο εξωτερικό περιβάλλον σε μια αστική περιοχή σήμερα; Ξεκινάμε από τους χώρους συναναστροφής των ανθρώπων σε καφενεία, καφετέριες, και σε οικιακούς ή επαγγελματικούς χώρους, ο καπνός που δεσπόζει, είναι αυτός των τσιγάρων κατά την διάρκεια του καπνίσματος. Όλοι ξέρουμε πόσο βλαβερή για την υγεία είναι αυτή η διαδεδομένη συνήθεια και πόσο βλάπτει μάλιστα με το λεγόμενο παθητικό βάπτισμα, αυτούς που δεν καπνίζουν αλλά είναι αναγκασμένοι να υποστούν το καπνό των καπνιστών που συναναστρέφονται. 

Αν βγούμε προς τα έξω στους δρόμους, ο καπνός που δεσπόζει είναι αυτός των καυσαερίων των οχημάτων στους δρόμους ή στον αέρα από τα αεροπλάνα ή τα πλοία στη θάλασσα. Επίσης είναι πολύ βλαβεροί αυτοί οι καπνοί για την υγεία του ανθρώπου και το περιβάλλον γενικότερα. Βλαβερότεροι καπνοί όμως προς τον ανθρώπινο οργανισμό και το περιβάλλον, είναι  από αυτούς που βγαίνουν από τις βιομηχανίες και τα εργοστάσια! Ο καπνός του θυμιάματος άσπρος και ευωδιαστός, ενώ όλων όσων αναφέραμε, μαύροι, βλαβεροί και βρωμεροί.

Κατ' αναλογία όλα αυτά μπορούμε να τα αποδώσουμε συμβολικά και γενικότερα στη πνευματική ζωή. Αν μελετήσουμε προσεκτικά και αντικειμενικά τα πράγματα, θα διαπιστώσουμε, ότι δεν υπάρχει κάτι καλό και ωφέλιμο που έχει ανακαλύψει ο άνθρωπος που διευκολύνει μεν αρχικά την ζωή του, που  μακροπρόθεσμα να μην έχει αρνητικές παρενέργειες στη ζωή του ανθρώπου. Π.χ. Τα αυτοκίνητα αναμφισβήτητα προσφέρουν σύντομες και ξεκούραστες μετακινήσεις στους ανθρώπους, όμως μολύνουν το περιβάλλον και φθείρουν την υγεία των ανθρώπων που πλέον δεν περπατούν και δεν ασκούνται όπως παλιά ο μέσος άνθρωπος, χωρίς να υπολογίσουμε και τα χιλιάδες ατυχήματα και δυστυχήματα από κακή χρήση του Κ.Ο.Κ. ή απροσεξίας των οδηγών. Ενώ η συμμετοχή του πιστού στην λατρεία μπορεί να τον κουράζει, αλλά τον ασκεί και την ωφελεί ψυχοσωματικά.

Κλείνοντας το άρθρο μας, πρέπει να αντιληφθούμε ότι η προσευχή και προσφορά θυμιάματος, δεν έχουν να κάνουν τόσο με εξωτερικά στοιχεία του πιστού. Κυρίως η Εκκλησία μας θέλει όλη η ύπαρξή μας να γίνει "ευάρεστο θυμίαμα" στο Θεό, τόσο με την εσωτερική-μυστική προσευχή στο "Ταμείο μας", όσο και με τα λόγια μας, τα έργα μας, την ευωδία της αγιότητος που δίνει ο Θεός στους γνήσιους φίλους Του. Εύχομαι να αξιωθούμε να αποκτήσουμε αυτή την δωρεά Του Θεού και εμείς! Αμήν!

Δείτε επίσης:

Γιατί ανάβουμε κεριά και καντήλια στην Ορθόδοξη Εκκλησία; 
Γιατί θυμιατίζουμε στην Ορθόδοξη Εκκλησία
Απλές προτάσεις για υγεία, ευεξία, αρμονία & αιώνια ζωή!

Λιβάνι από μια γυναίκα με μεγάλη ανάγκη...

Τρίτη, 21 Μαρτίου 2017

''Να είμαι και άγιος, να είμαι και «μάγκας»''!



ΔΗΜΟΦΑΝΤΗΣ (φωτο από Διαδίκτυο)

Κάποια Δευτέρα έψησα στο φούρνο ένα σωρό τυρόπιτες. Δεν πρόλαβα να αναστενάξω «Για ποιον έκανα τόσες;» και με επισκέφτηκε μια οικογένεια με πολλά παιδιά. Προς μεγάλη μου χαρά τα επτά παιδιά «καθάρισαν» γρήγορα τις τυρόπιτες, ενώ οι γονείς δεν τις άγγιξαν.
– Τουλάχιστον γευτείτε μία, επέμενα εγώ.
– Μα δεν πεινάμε, δεν πολυέχουμε όρεξη.
– Έχετε, έχετε! φώναξαν τα παιδιά. Η μαμά κι ο μπαμπάς νηστεύουν τη Δευτέρα, επειδή ο Βασίκα καπνίζει!
– Μπορεί να καπνίσει με την ησυχία του, είπε ο πατέρας, του το επέτρεψε ο πνευματικός.
– Μα δεν καπνίζω! άρχισε να κλαίει ο Βασίκα. Εσύ τουλάχιστον, μαμά, μη νηστεύεις τη Δευτέρα.
– Πολύ μεγάλη τιμή να νηστεύω για σένα, του απάντησε η μητέρα, αλλά τυροπιτάκι ωστόσο δεν πήρε. Ήταν προφανές πως οι γονείς νήστευαν, δηλαδή έκαναν μια ειδική νηστεία κάθε Δευτέρα. 


Για να γίνω κατανοητή, θα τα αναφέρω όλα με τη σειρά. Μια μέρα, ο πατέρας πρόσεξε πως ο γιος του ο αγαπητός, ο Βασίλης, δεν μυρίζει πια γάλα, αλλά καπνό. Εκείνος το αναγνώρισε τίμια:
– Μπαμπά, προσπάθησα, αλλά στην τάξη μου και τα κορίτσια καπνίζουν, μερικοί έχουν και σχέση. Έτσι έμενα με πειράζουν! Είμαι το μαύρο πρόβατο, κατάλαβέ με. Επίτρεψέ μου να καπνίζω μόνο για να με αφήσουν ήσυχο!
Ο πνευματικός του Βάσια, μαθητή της έκτης, άκουσε την διήγηση περί «μαύρου προβάτου» και πήρε μία απρόσμενη απόφαση:
– Εντάξει, Βασίλη, κάπνισε, αλλά με έναν μόνο όρο, για κάθε τσιγάρο θα κάνεις τριάντα μετάνοιες. Συμφωνείς;
Ο Βάσια πολλαπλασίασε γρήγορα τον αριθμό των τσιγάρων με το τριάντα και διαμαρτυρήθηκε αγανακτισμένος:
Δηλαδή εξακόσιες μετάνοιες για ένα βρωμοπακέτο; Δεν ξανακαπνίζω!
– Αλλά θέλεις τόσο πολύ να συμμορφωθείς και να είσαι «μάγκας;»
– Έχετε δίκιο, πάτερ, εγώ όλα τα θέλω, να είμαι και άγιος, να είμαι και «μάγκας».


Έτσι γίνεται σε αυτήν την ηλικία, τα θέλεις όλα. Θυμήθηκα πως πριν από έναν χρόνο, ο Βασίλης μιλούσε με την αδελφούλα του στην όχθη του ποταμού, το δειλινό, ενώ εγώ άκουσα τυχαία τη συζήτησή τους.
– Ακούγεται πως θα γίνουν διωγμοί, είπε ο Βασίλης, ναι θα πρέπει να πεθάνουμε για τον Χριστό.
– Φοβάμαι το αίμα, ψιθύρισε η αδελφούλα του.
– Δεν είναι τίποτα, ο Κύριος θα μας βοηθήσει, δεν είμαστε Ιούδες για να τον προδώσουμε. 


Να λοιπόν που έφτασε για τον νεαρό χριστιανό ο καιρός εκείνος των αοράτων διωγμών, όταν πλησιάζει την ψυχή η αχρειότητα της κόλασης και προσπαθεί να την καταπιεί. Μόνος σου δεν μπορείς να αντέξεις και στην πνευματική μάχη των παιδιών μπαίνουν και οι γονείς, νηστεύοντας γι’ αυτούς τις Δευτέρες. Η νηστεία της Δευτέρας, υποχρεωτική για τους μοναχούς, είναι αφιερωμένη σύμφωνα με την παράδοση, στις Ουράνιες Ασώματες Δυνάμεις, στους Αρχαγγέλους και στους Αγγέλους που μας προστατεύουν. 
Σήμερα τα παιδιά σ’ αυτόν τον κόσμο των πειρασμών δυσκολεύονται και πολλοί Ορθόδοξοι γονείς νηστεύουν κάθε Δευτέρα. Η νηστεία για τη σωτηρία του πλησίον είναι μια παλαιά ορθόδοξη συνήθεια. 

Στο ημερολόγιό μου, το 1988, βρήκα μια σημείωση για τον Μεγάλο Πατριωτικό Πόλεμο «Η νηστεία είναι το όπλο του χριστιανού. Όταν ο αρχιμανδρίτης Κύριλλος Παβλώβ ρωτήθηκε πώς μπορεί να εξηγήσει το θαύμα που βγήκε αλώβητος από τον πόλεμο, ο στάρετς απάντησε πως τον προστάτευε η προσευχή της μητέρας του η οποία όλα τα χρόνια του πολέμου κάθε Δευτέρα, Τετάρτη και Παρασκευή νήστευε με πλήρη ασιτία». Τότε άκουσα για πρώτη φορά περί πλήρους ασιτίας και σκεφτόμενη να το μοιραστώ με την φίλη μου, την ζωγράφο Έλενα Εβδοκίμοβα, της τηλεφώνησα.
– Ναι, μου απάντησε η Λένα, η γιαγιά μας έτσι έσωσε τέσσερα παιδιά. Η κόρη της ήταν νοσοκόμα και πήγε στο μέτωπο, όπως και οι τρεις γιοι της. Σε όλη την διάρκεια του πολέμου η γιαγιά όλες τις Δευτέρες, Τετάρτες και Παρασκευές νήστευε με πλήρη ασιτία, ούτε μια σταγόνα νερό δεν έπινε. Και οι τέσσερις επέστρεψαν από τον πόλεμο σώοι, αλλά η γιαγιά συνέχισε να νηστεύει.
– Μητέρα, της έλεγαν τα παιδιά, γυρίσαμε ζωντανοί. Γιατί συνεχίζεις την νηστεία;
– Από ευγνωμοσύνη στον Θεό, απάντησε η γιαγιά. Δείξτε μου μια οικογένεια που να γύρισαν από το μέτωπο τέσσερα μέλη της ζωντανά! Θα νηστεύω μέχρι να πεθάνω για να ευχαριστήσω τον Θεό! Έτσι νήστεψε η γιαγιά μέχρι να πεθάνει.

"Η ΗΜΕΡΑ ΤΟΥ ΑΡΧΑΓΓΕΛΟΥ ΜΙΧΑΗΛ" ΝΙΝΑ ΠΑΒΛΟΒΑ.
ΙΣΤΟΡΙΕΣ ΑΠΟ ΤΟΝ ΚΗΠΟ ΤΗΣ ΟΠΤΙΝΑ.


Για το βιβλίο εδώ. Άλλο απόσπασμα εδώ.

Κυριακή, 19 Μαρτίου 2017

Σάββατο, 18 Μαρτίου 2017

An Atonement of Shame – Orthodoxy and the Cross


Icon from here & here!

Orthodox Outlet for Dogmatic Enquiries  About Fr. Stephen Freeman

Δείτε ελληνικά:
Για την Κυριακή της Σταυροπροσκύνησης εδώ
Χρύσανθος & Δαρεία, δύο από τους κορυφαίους!
Οι Κυριακές της Μεγάλης Σαρακοστής

Some decades ago in my early (Anglican) priesthood, a parishioner brought a crucifix back from South America. The question for me as a priest was whether I would accept the crucifix as a gift and place it in the Church. I like crucifixes, my taste was always towards the Catholic direction. But, you have to bear in mind that Spanish/Latin crucifixes have a tendency to be, well, rather gory. My congregation was pretty straight-up WASP. But, I was young, a still largely unbruised banana, so I installed the crucifix over the rear door of the Church. Everyone could see it as they exited.
The first Sunday was the test. I got my clock cleaned pretty quickly. An irate woman said, “I want that thing removed! I do not want my children seeing it. I believe in a risen Lord!” We had a short theological discussion the outcome of which was that I left the crucifix where it was. I do not think she adjusted. I also do not think her children were scarred for life.
But I understood her sensibilities. The brutality of the crucifixion is easily overwhelming. It is particularly overwhelming if the brutality is depicted in Spanish splendor. My defense of the brutal crucifix, however, did not prepare me for my later encounter with Orthodox presentations of Christ on the Cross.

The "Crucifix of Nicodemus" (15th century). The anguishing vision of pain and death typical of medieval Spanish style.
 
Like all Orthodox icons, the Crucifixion is somewhat stylized, conforming to the norms of Byzantine grammar. It is a theological rather than historical presentation. Typically, the icon presents a very calm Christ on the Cross. He is clearly “dead” (His eyes are closed). But there is no particular sense of agony. The suffering is more a note of sadness rather than pain. And, contrary to history, the plaque over the Cross reads: “The King of Glory.” As glory goes, it is indeed subdued. There is a profound stillness that comes with it.


The icon of the Crucifixion could also be placed with two other icons that are common to Orthodox Holy Week: the icon of “The Bridegroom,” and the icon of “Extreme Humility.” The portrayal of Christ in both icons is similar. He is seen with head bowed, arms folded in a dropped position in front of Him. It is a picture of submission and acceptance. The Extreme Humility makes a certain obvious sense: it is Christ in death. The wounds are obvious; He is seen in the tomb; the Cross is placed behind Him; the spear and the sponge are there as well. Indeed, the placement of the hands are reminiscent of the hands on the Shroud of Turin.

"Extreme Humility"
If Christ in death is extreme humility, then Christ as Bridegroom is extreme irony. For the term “bridegroom” is a title for Christ associated with His coming in glory (Matt. 25:1ff.) The Orthodox focus on the Bridegroom, however, is a Holy Week devotion, a call to repentance. On the first three days of Holy Week we sing with great solemnity:
Behold, the Bridegroom comes in the middle of the night!
And blessed is the servant whom He shall find watching,
And unworthy is the servant whom He shall find heedless.
Beware, therefore, O my soul.
Do not be weighed down with sleep, lest you be given unto death,
And lest you be shut out of the kingdom.
But rouse yourself crying, Holy, Holy, Holy art Thou, O God.
Through the Theotokos have mercy on us!



This is the Great Irony: the Great becomes small; the Rich becomes poor; the Mighty becomes weak; the Author of Life enters death; the God of All becomes the servant of all. This same irony lies at the heart of the Christian way of life. It strikes down every pretense to power and exalts the emptiness of humility as the fullness of being.
Of great note, however, is the absence of pain and torture in this presentation. The theme of the Orthodox account of Christ’s suffering and death is that of bearing shame and mockery. You can search the texts of Holy Week for the word “pain,” and come up with almost nothing. The mocking and the shame, however, color everything.
The same is largely true of the New Testament as well. When St. Paul describes Christ’s self-emptying (kenosis) on the Cross, he says that Christ “became obedient to death,” and adds, “even death on a Cross.” The point of the “even” is not that the Cross is painful above all pain, but that the Cross is shameful above all shame. There are no gospel accounts of characters taking some sort of masochistic pleasure and delighting in Christ’s pain. However, there are repeated descriptions of His humiliation. The purple robe, the crown of thorns are not unique images of pain, but torturous bits of mockery.
All of this runs counter to the penal theories of the atonement. In those theories, Christ is punished on our behalf. It is His pain and suffering as sacrificial victim that come to the fore. What Western (cf. Spanish) art did to the Crucifixion, Western rhetoric did to the atonement. The Reformation did nothing to change this other than to avoid its artistic presentation in Churches (it looked too “Catholic”).

But what role does shame play within an understanding of the atonement? It is, I think, essential, though hard for us to understand. America has been described as a shame-based culture where shame itself is not acknowledged (it’s too painful). It helps if we understand the nature of shame itself.
"The Bridegroom "
Shame is the natural response to broken communion. [footnote] The relationship of communion with others is the very essence of safety and comfort. Its most primal expression is the bond between mother and nursing infant. Face-to-face, the child is held and nurtured. There the child is comforted and protected. [footnote] Every later experience of union draws on this primal experience. It is not accidental that the ultimate relationship, that of union with God in Christ, is described precisely in the language of face-to-face.
The first instinct of shame is to look down, to turn the face away and hide. Blood rushes to the face (it “burns with shame”). Shame is the very sacrament of broken communion, the most proper and natural expression of sin. When Christ enters our shame (and bears it), it is as though God Himself stands before us, takes our face in His hands, and turns our eyes back to Him. This is the action we see in the parable of the Prodigal Son. The Father’s actions demonstrate his running to meet his son in his shame. Had the father remained in the house, the son would have born his shame alone. The father not only shares the shame, but in sharing it, restores communion, illustrated by the robe and the ring. Even the shame of the elder son is met with the same meekness and shame-bearing.
The shame that we experience in the natural settings of our lives is an image of something truly and ontologically real: sin shatters our union with God. Christ’s incarnation is an entrance into this realm of ontological shame and brokenness through union with our human nature. That reality is made manifestly clear in the events of His passion and the description that has come down to us.
Pain and suffering are tragic parts of our lives. They are the burden of our mortality. But far deeper and more profound is the shame that represents our ruptured union with God. Pain and suffering are only symptoms.

The Orthodox portrayal of Christ in the events of Holy Week clearly reflect the themes found in Scripture. It is only in understanding Christ’s bearing of shame and mockery that we will fully understand what has been done for us in His death and resurrection. Our culture, as noted above, has an aversion to shame (it’s one of our greatest secrets). We have somehow come to prefer stories of violence. Our cultural treatment of the Cross majors in violence. But nothing sinful can be understood apart from the role played by shame.
In the Ladder of Divine Ascent we hear: “Shame can only be healed by shame.” As difficult as this is for us, it is the place of atonement and exchange that Christ has set. I have been learning recently, however, that to speak of “bearing a little shame” (in the words of the Elder Sophrony) is overwhelming to some. Popular shame researcher and author, Brene Brown, uses the term “vulnerability” when she speaks of confronting and healing shame. Vulnerability, at its core, is nothing other than “bearing a little shame.” It is the willingness to be real, to be authentic with the risk that it entails. This is on the psychological level. There is a deeper level, though we cannot really go there without enduring the psychological first.
God give us grace to be vulnerable in His presence, vulnerable enough to discover our true selves.

Fr. Stephen is a priest of the Orthodox Church in America, serving as Rector of St. Anne Orthodox Church in Oak Ridge, Tennessee. He is also author of Everywhere Present and the Glory to God podcast series.


See also 

Τι σημαίνει «Ιδού, ο Νυμφίος έρχεται…»  
Heaven & Hell in the Afterlife Acc. To The Bible 

Παρασκευή, 17 Μαρτίου 2017

Μεγάλη Σαρακοστή, αρχαία ελληνική γραμματεία και Ελληνική Παιδεία



αέναη επΑνάσταση

Η Μεγάλη Σαρακοστή είναι για το λαό μας (τον ορθόδοξο ελληνικό λαό – αλλά και κάθε ορθόδοξο λαό ή ορθόδοξη χριστιανική κοινότητα, σε όλο τον πλανήτη) μία από τις ωραιότερες περιόδους του έτους, αν όχι η ωραιότερη. Συναγωνίζεται σε ομορφιά την περίοδο των Χριστουγέννων και του Δεκαπενταύγουστου, που νομίζω πως είναι οι δύο άλλες ωραιότερες περίοδοι του έτους για το λαό μας.
  • Η ομορφιά της Μ. Σαρακοστής έγκειται κυρίως όχι στο γεγονός της νηστείας (αν και η νηστεία επίσης αποτελεί ολόκληρο πολιτισμό με τη δική του ομορφιά), αλλά στις υπέροχες τελετές που γίνονται αυτή την περίοδο στις ορθόδοξες εκκλησίες, σε καθημερινή ή εβδομαδιαία βάση, τελετές που δεν επαναλαμβάνονται καμία άλλη χρονική περίοδο μέσα στο έτος.
Οι πρόγονοί μας – αλλά ευτυχώς και σήμερα αρκετοί άνθρωποι – συμμετείχαν στις τελετές αυτές με μεγάλη συνέπεια και απολάμβαναν τη συμμετοχή τους, ακριβώς όπως ο σύγχρονος άνθρωπος, και μάλιστα ο έφηβος, απολαμβάνει τη συμμετοχή του στη συναυλία του αγαπημένου του συγκροτήματος. Και, συμμετέχοντας, οι πρόγονοί μας έρχονταν σε επαφή (κάθε μέρα και κάθε εβδομάδα της Μ. Σαρακοστής, κάθε χρόνο) με ορισμένα από τα σημαντικότερα λογοτεχνικά, φιλοσοφικά και μουσικά επιτεύγματα του ελληνικού πολιτισμού, γεμάτα κάλλος, σοφία και διαχρονικά μηνύματα για την τελειοποίηση του ανθρώπου και ολόκληρης της ανθρωπότητας.

Πρόκειται για αξεπέραστα αριστουργήματα θεολογίας και ανθρωπολογίας, γραμμένα από ορισμένους από τους σημαντικότερους Έλληνες ποιητές, μουσικούς, θεολόγους και φιλοσόφους (που συγχρόνως είναι και άγιοι και Πατέρες της Εκκλησίας μας), όπως οι άγιοι Ιωάννης Δαμασκηνός, Κοσμάς ο Μελωδός, Ρωμανός ο Μελωδός, Ιωσήφ ο Υμνογράφος, Κασσιανή η Υμνογράφος, Ανδρέας Κρήτης κ.ά., πολύπλευρες προσωπικότητες μεγάλης μόρφωσης και
Εικ. από εδώ
ανοιχτού πνεύματος, που έδωσαν οδυνηρούς αγώνες και για την προσωπική τους καλλιέργεια και για να διασώσουν τη σωστή άποψη της Εκκλησίας για τον άνθρωπο (όπως ο άγιος Ιωάννης ο Δαμασκηνός, που οι λόγοι του υπέρ των εικόνων τεκμηριώνουν την αποδοχή της ανθρώπινης φύσης του Ιησού Χριστού και την καταξίωση του ανθρώπου και του υλικού κόσμου γενικότερα) και την αληθινή τελειοποίησή του εν Χριστώ.

Τα έργα αυτών των σπουδαίων διανοητών είναι εφάμιλλα των επιτευγμάτων της κλασικής αρχαίας ελληνικής λογοτεχνίας, όπως των φιλοσόφων και των τραγικών ποιητών, και θα μπορούσε κάλλιστα να διδάσκονται στα ελληνικά σχολεία, αν το εκπαιδευτικό σύστημα της πατρίδας μας δεν είχε σχεδιαστεί από δυτικούς και από Έλληνες δυτικού πνεύματος, ήδη από την εποχή της Βαυαροκρατίας, οι οποίοι γνώριζαν και θαύμαζαν την αρχαία Ελλάδα, αλλά περιφρονούσαν το Βυζάντιο, το οποίο αγνοούσαν και – το χειρότερο – αγνοούσαν ότι το αγνοούσαν, επηρεασμένοι από τη μεσαιωνική προκατάληψη του καθολικισμού ενάντια στην ορθόδοξη πνευματική παράδοση.

Δυστυχώς, ακόμη και σήμερα η προκατάληψη αυτή δεν έχει εκλείψει στα ελληνικά σχολεία και πανεπιστήμια, αν και ευτυχώς τις τελευταίες δεκαετίες έχουν ανατείλει σημαντικοί μελετητές του βυζαντινού πολιτισμού, που αναγνωρίζουν και καταδεικνύουν την αξία του.

Μάλιστα, ο βυζαντινός πολιτισμός, όπως εκφράζεται στην εκκλησιαστική λατρεία, υπερτερεί της κλασικής και της ομηρικής κληρονομιάς μας σε δύο σημεία: στο ότι μας συνδέει με το Χριστό και μας οδηγεί στην ενότητα με το Θεό, το συνάνθρωπο και όλη την κτίση (αυτό βέβαια θα το αποδεχτεί μόνον ο ορθόδοξος χριστιανός), καθώς και στο ότι είναι ακόμη ζωντανός.

Τα αριστουργήματα της κλασικής και της ομηρικής εποχής (έπη, τραγωδίες, ποιήματα, φιλοσοφικά και ιστορικά έργα), όσο σπουδαία και διαχρονικά και αν είναι, έχουν πάψει να λειτουργούν ως κάτι ζωντανό. Ανήκουν στο χθες και μελετώνται ως μνημεία του παρελθόντος. Αντίθετα, τα κορυφαία έργα των αγίων μελωδών και υμνογράφων που εκτελούνται στις εκκλησίες μας τη Μ. Σαρακοστή (και αντίστοιχα όλο το έτος) δεν έχουν πάψει ούτε στιγμή να εκτελούνται όλους τους αιώνες, εδώ και περισσότερα από χίλια χρόνια, ακριβώς όπως γράφτηκαν, και ο λαός μας συμμετέχει σε αυτές τις υψηλές εκφράσεις του πολιτισμού μας κάθε χρόνο, αιώνες τώρα, αναβαπτίζεται στη σοφία και την ομορφιά τους, καλλιεργείται και μορφώνεται, συχνά μάλιστα μέσα σε εκκλησίες (μεγάλες ή μικρές) ηλικίας χιλίων ετών ή και περισσότερων, που είναι και οι ίδιες αρχαιολογικά μνημεία (και μάλιστα με σοφή αρχιτεκτονική γεμάτη συμβολισμούς), μόνο που δεν έχουν πέσει ποτέ σε αχρησία, όπως η Ακρόπολη π.χ., αλλά συνεχίζουν να είναι λειτουργικοί χώροι, όπου δραματουργείται η ένωση ανθρώπου και Θεού χωρίς διακοπή μέχρι και σήμερα!
  • Πολλοί συνάνθρωποί μας, συντοπίτες μας, θαυμάζουν τον αρχαίο πολιτισμό της Ινδίας και του Θιβέτ και ταξιδεύουν εκεί «αναζητώντας αυτογνωσία», ενώ οι ίδιοι είναι κληρονόμοι ενός εξίσου αρχαίου σοφού και υψηλού πολιτισμού, που είναι ζωντανός ακριβώς δίπλα τους. Αν αυτό δεν είναι ένδειξη της αληθινής κρίσης που βιώνουμε ως κοινωνία και ως χώρα, η οποία οδήγησε στη γνωστή κοινωνική και οικονομική κρίση και στην υποδούλωσή μας σε ξένα κέντρα αποφάσεων, τι άλλο είναι;
Οι πρόγονοί μας, συμμετέχοντας σταθερά και ενεργά σε όλες αυτές τις πνευματικές δραστηριότητες, μορφώνονταν και καλλιεργούνταν ηθικά και πνευματικά, ακόμη κι αν ήταν αναλφάβητοι, έστω κι αν δεν καταλάβαιναν όλα τα λόγια των ύμνων και των λειτουργικών ευχών (προσευχών), ακριβώς όπως θα συνέβαινε αν παρακολουθούσαν σε όλη τους τη ζωή ομηρικά έπη ή αρχαίες τραγωδίες και κωμωδίες από το πρωτότυπο. Γι’ αυτό – ας μου επιτραπεί ο ισχυρισμός – γεννούσαν και ανάθρεφαν αγίους και ήρωες. Αντίθετα, εμείς, οι Έλληνες του σήμερα, έχοντας χάσει σχεδόν 100% την επαφή μας με τον πολιτισμό αυτό, φτωχοί θαμώνες του Facebook και των «πρωινάδικων», προσπαθώντας να σβήσουμε τη δίψα μας με εκπομπές μαγειρικής, γιόγκα, ωροσκόπια, φενγκ σούι και μουσικά talent sow, είμαστε εύκολα θύματα των πολυεθνικών και μεγαλώνουμε τα παιδιά μας ως την επόμενη γενιά εύκολων θυμάτων.
  • Δεν υπάρχει ελπίδα να ελευθερωθούμε, αν δεν αναβαπτιστούμε στα αγιασμένα νερά αυτού του χρυσοφόρου ποταμού, που είναι εξάλλου η ένθεη, χριστιανική συνέχεια της κλασικής και της ομηρικής αρχαιότητας.
 
  • Από τα αριστουργήματα του ορθόδοξου χριστιανικού πολιτισμού της Μ. Σαρακοστής, θα προσπαθήσουμε να απαριθμήσουμε λακωνικά τα εξής:
Το Μεγάλο Απόδειπνο, μια τελετή που τελείται στις εκκλησίες μας τη Μ. Σαρακοστή κάθε απόγευμα, πλην του Σαββάτου, στο οποίο ψάλλεται και ένα από τα πιο αγαπημένα στο λαό μας «τραγούδια του Θεού», το τροπάριο «Κύριε των δυνάμεων», που οι πρόγονοί μας (και οι σημερινοί χριστιανοί που ζουν αυτή την παράδοση) γνώριζαν και έψαλλαν από στήθους. Εκεί επίσης διαβάζεται και η θρυλική ευχή (προσευχή) του αγίου Εφραίμ του Σύρου, ενός από τους μεγάλους συρόφωνους Πατέρες της Εκκλησίας, που το έργο του μεταφράστηκε στα ελληνικά ήδη κατά τη βυζαντινή εποχή, ευχή με μεγάλο ηθικό και φιλοσοφικό βάθος, στην οποία περιλαμβάνεται και το περίφημο «Κύριε, δος μοι του οράν τα εμά πταίσματα και μη κατακρίνειν τον αδελφόν μου» (= Κύριε, δώσε μου το δώρο να βλέπω τα δικά μου αμαρτήματα και να μην καταδικάζω τον αδελφό μου, δηλ. το συνάνθρωπό μου). Ομοίως, η αγαπημένη του λαού μας ευχή προς την Παναγία «Άσπιλε, αμόλυντε» κ.τ.λ. και η ακόλουθή της προς τον Ιησού Χριστό.

Η Θεία Λειτουργία των Προηγιασμένων Δώρων, μια σύντομη θεία λειτουργία, στην οποία ο ιερέας προσφέρει στο λαό θεία κοινωνία, την οποία έχει διαφυλάξει ως θησαυρό από την προηγούμενη Κυριακή. Ο λόγος είναι ότι η κανονική ορθόδοξη λειτουργία (δηλαδή η τελετή, κατά την οποία τελείται η θεία μετάληψη) είναι αναστάσιμη και πανηγυρική (δεν είναι σπουδαίο αυτό το μήνυμα για το βασανισμένο λαό μας;), γι’ αυτό δεν τελείται τη Μ. Σαρακοστή (που είναι περίοδος σταυρώσιμη), παρά μόνο το Σάββατο (υπέρ των ψυχών των κεκοιμημένων) και την Κυριακή, που έτσι κι αλλιώς είναι ημέρα αναστάσιμη όλο το χρόνο. Επειδή όμως οι αγωνιζόμενοι χριστιανοί επιθυμούσαν να κοινωνούν και μεσοβδόμαδα, συντάχθηκε η Προηγιασμένη Θεία Λειτουργία, την οποία η παράδοση αποδίδει τον άγιο Γρηγόριο το Μέγα ή Διάλογο, Πάπα Ρώμης (η άποψη αυτή αμφισβητείται βάσιμα, αλλά ίσως έχει βαθύτερα ερείσματα – ίσως π.χ. η ιδέα να ήταν δική του και εκείνοι που την υλοποίησαν του απέδωσαν την πατρότητα από σεβασμό και εντιμότητα).

Η βραδινή Προηγιασμένη που τελείται κάθε Τετάρτη, με χαμηλό φωτισμό και εξαιρετική ατμόσφαιρα, είναι μια αριστουργηματική τελετή, που αξίζει να παρακολουθήσει κάθε άνθρωπος, ακόμη κι αν δεν πιστεύει στο Χριστό, έστω και μια φορά στη ζωή του.

Στην Προηγιασμένη ψάλλεται επίσης ένα από τα πιο αγαπημένα άσματα του λαού μας, ο ύμνος «Κατευθυνθήτω η προσευχή μου», που οι άνθρωποί μας, ακούγοντάς τον, αντιδρούν όπως οι έφηβοί μας στη συναυλία του αγαπημένου τους συγκροτήματος (ας κάνω ξανά τον παραλληλισμό). Δεν εννοώ φυσικά ότι χορεύουν και ανάβουν αναπτήρες, αλλά αντιδρούν με έντονη σωματική εκφραστικότητα μέσα στα εκκλησιαστικά πλαίσια – «έρχου και ίδε» (κατά Ιωάννην 1, 47, φράση από το ευαγγελικό ανάγνωσμα της 1ης Κυριακής της Μ. Σαρακοστής), δηλ. πηγαίνετε να δείτε.

Ομοίως, κάθε Παρασκευή βράδυ στις εκκλησίες ο λαός μας συμμετέχει στους Χαιρετισμούς της Θεοτόκου και ακούει το υπέροχο μουσικό και ποιητικό έργο του αγίου Ιωσήφ του Υμνογράφου, το οποίο ψάλλουν οι ψάλτες (τον «κανόνα των Χαιρετισμών», που ο Οδυσσέας Ελύτης έχει γράψει άσμα στο «Άξιον εστί» εμπνευσμένος από αυτόν), και κατόπιν τους ίδιους τους Χαιρετισμούς, που απευθύνει ο ιερέας προς την Παναγία, έργο κατά την επικρατούσα άποψη του αγίου Ρωμανού του Μελωδού. Δηλαδή έχουμε εδώ έργα δύο από τους σημαντικότερους Έλληνες ποιητές όλων των εποχών, γραμμένα πριν από περισσότερους από δέκα αιώνες.

Επίσης, εδώ ψάλλονται άλλα δύο πολυαγαπημένα άσματα του λαού μας, το «Τη Υπερμάχω» (ένα επικό απελευθερωτικό άσμα), και το «Την ωραιότητα της παρθενίας σου», που προκαλεί ρίγη συγκινήσεως στο άκουσμά του και τη μουσική του η Εκκλησία έχει βάλει στο τροπάριο «Πόρνη προσήλθε σοι», το πρώτο βραδινό τροπάριο της Μεγάλης Τρίτης που μιλάει για την πόρνη που άλειψε με μύρο τα πόδια του Κυρίου, συγκλονισμένη από τις αμαρτίες της. Δηλαδή τη μελωδία ενός από τα σημαντικότερα τροπάρια για την Παναγία έβαλε η Εκκλησία στο πρώτο τροπάριο της βραδιάς που είναι αφιερωμένη στη δικαίωση και τη σωτηρία της πόρνης – καταλαβαίνετε για τι σοφία και αγάπη μιλάμε;
  • Σήμερα τα παιδιά μας τα απογεύματα και βράδια της Τετάρτης και της Παρασκευής (και κάθε μέρας) έχουν δραστηριότητες: φροντιστήρια, ξένες γλώσσες, αθλήματα, μπαλέτο, μουσική, σκάκι… Έτσι, ποτέ δε θα δουν την Προηγιασμένη, ποτέ δεν θ’ ακούσουν τους Χαιρετισμούς. Θα μεγαλώσουν και θα ζήσουν σ’ έναν κόσμο που ολοένα και περισσότερο μοιάζει με κόλαση, αγνοώντας ίσως ακόμη και την ύπαρξη αυτών των εξαίρετων, απελευθερωτικών έργων. Οργουελική τραγωδία! Τα πνευματικά και ειρηνικά όπλα είναι δίπλα μας, κι όμως το σύστημα μας έχει κάνει έτσι, που να μην τα βλέπουμε καν!
Αξίζει όμως έστω μια φορά το χρόνο (ταπεινά θα πω: πολλές φορές, όχι μία) να μην πάνε εκεί που πάνε κάθε εβδομάδα, αλλά να πάνε στην εκκλησία που βρίσκεται δίπλα στο σπίτι τους για να ζήσουν τη συμμετοχή τους στην Προηγιασμένη και τους Χαιρετισμούς. Αν μάλιστα πάνε μαζί με τους γονείς τους, ακόμη καλύτερα. Φυσικά, αυτά πρέπει να ξεκινάνε από τότε που τα παιδιά μας είναι μικρά (η Θέτις, αν μου επιτρέπεται ο παραλληλισμός, βούτηξε τον Αχιλλέα στο νερό της Στύγας, που τον έκανε άτρωτο, όταν ήταν μωρό, δεν περίμενε να φτάσει στην εφηβεία), αλλά ποτέ δεν είναι αργά. Δηλαδή σήμερα δεν είναι αργά. Αύριο ίσως είναι.

Μια άλλη σπουδαία πνευματική εκδήλωση της Μ. Σαρακοστής είναι ο Μεγάλος Κανόνας, ένα συγκλονιστικό μουσικό και ποιητικό έργο του αγίου Ανδρέα Κρήτης, που ψάλλεται στις εκκλησίες μας το βράδυ της Τετάρτης της 5ης εβδομάδας της Μ. Σαρακοστής, ημέρα που από το λαό μας χαρακτηρίζεται «του Μεγάλου Κανόνος». Το έργο αυτό, που είναι μεγάλο σε έκταση και παρουσιάζει ενδιαφέρον και από ψυχολογική άποψη, αναφέρεται στην αγωνία ενός αμαρτωλού, που συνειδητοποιεί την τραγικότητα της ηθικής του κατάστασης και αναζητά το δρόμο της λύτρωσης και της σωτηρίας.

Τέλος, όλες οι Κυριακές της Μεγάλης Σαρακοστής, σαν να είναι σταθμοί στον πνευματικό ταξιδιώτη, που ταξιδεύει από την καμένη Τροία του προπατορικού αμαρτήματος (Κυριακή της Τυρινής) στην αναστάσιμη Ιθάκη της ένωσης με το Χριστό, τιμούν πρόσωπα ή γεγονότα, που περιέχουν μηνύματα για τη συμμετοχή του ανθρώπινου σώματος και του υλικού κόσμου στην ένωση με το Θεό εν Χριστώ και για την τελειοποίηση και θέωση του ανθρώπου, ακόμη και του πιο διεφθαρμένου και αμαρτωλού.

Είναι οι Κυριακές της Ορθοδοξίας, του αγίου Γρηγορίου Παλαμά, της Σταυροπροσκύνησης, του αγίου Ιωάννη της Κλίμακος και της Οσίας Μαρίας της Αιγυπτίας και φυσικά των Βαΐων, όπου ο Χριστός ανατρέπει τις εθνικιστικές μεσσιανικές προσδοκίες των Ιουδαίων, φέρνει τη βασιλεία των ουρανών (άοπλος ιππέας ενός ταπεινού όνου, ακολουθούμενος από άοπλους και φτωχούς μαθητές), αντί για την πολιτική επανάσταση και το εθνικό μεγαλείο που ονειρευόταν ο όχλος και το πληρώνει με το ζωή Του λίγες μέρες μετά, κάτω από το μπαλκόνι του Πιλάτου, για να καλέσει στη σωτηρία κι εκείνους τους ίδιους ανθρώπους του όχλου που άσπλαχνα τον δίκασε και τον καταδίκασε (βλ. και Πράξεις των Αποστόλων, 2, 36-40).

(Α) «Δικαιοσύνην μάθετε οι ενοικούντες επί της γης» – «Πρόσθες αυτοίς κακά, Κύριε, πρόσθες αυτοίς κακά, τοις ενδόξοις της γης»: με αυτούς τους βαρυσήμαντους βιβλικούς στίχους από το κεφ. 26 του προφήτη Ησαΐα (που πρέπει να κατανοηθούν βέβαια στο χριστιανικό πνεύμα της συγχώρησης κι όχι της εκδίκησης) αρχίζουν οι βραδινές ακολουθίες της Μ. Εβδομάδας, που η καθεμιά τους είναι ο Όρθρος της επόμενης μέρας.

(Β) Τα συγκινητικά βιβλικά αναγνώσματα της ωραιότερης – κατ’ εμέ – λειτουργίας του έτους, της θριαμβευτικής πρωινής λειτουργίας του Μ. Σαββάτου (εσπερινός του Πάσχα ενωμένος με τη θεία λειτουργία που έγραψε ο Μ. Βασίλειος), τα οποία προτυπώνουν την ανάσταση του Χριστού, αλλά μεταφέρουν και τα επιμέρους μηνύματά τους: η ιστορία του Ιωνά, που δείχνει την αγάπη και την ευσπλαχνία του Θεού για τους αμαρτωλούς και ειδωλολάτρες κατοίκους της Νινευή, και η ιστορία των Τριών Παίδων, με τη συγκλονιστική αυτοκριτική για τη δουλεία του λαού τους (τόσο επίκαιρο για μας), τη γενναία δήλωσή τους στον αυτοκράτορα της Βαβυλώνας «γνωστόν έστω σοι, βασιλεύ, ότι τοις θεοίς σου ου λατρεύομεν και τη εικόνι τη χρυσή, η έστησας, ου προσκυνούμεν», και το θρυλικό ύμνο τους, όπου καλούν όλα τα πλάσματα και τα στοιχεία της φύσης να ενωθούν και να δοξάσουν το Θεό [δείτε εδώ].

Ως επίλογο υπενθυμίζω το βιβλίο «Ένθεοι περίπατοι στην Ομήρου Οδύσσεια» του αρχιμανδρίτη π. Αρσένιου Κωτσόπουλου και ζητώ συγγνώμη για το συναισθηματικό τόνο. Απλώς αυτά αφορούν σε πράγματα που αγαπώ και πονώ και γράφονται για τα παιδιά και τους αδελφούς μου, τους οποίους επίσης, κατά το μέτρο της αδυναμίας μου, αγαπώ και πονώ. Ευχαριστώ.

Δείτε σχετικά: